Decyzja o zakończeniu zatrudnienia zwykle pojawia się po dłuższym namyśle, ale formalności trzeba załatwić bez emocjonalnych skrótów. Sama rezygnacja z pracy może oznaczać wypowiedzenie, porozumienie stron albo wyjątkowe rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia. Wyjaśniam, którą drogę wybrać, jak policzyć termin, co napisać w dokumencie i o jakich prawach pamiętać przed ostatnim dniem.
Najważniejsze zasady przed odejściem z etatu
- Wypowiedzenie możesz złożyć jednostronnie, bez podawania przyczyny.
- Okres wypowiedzenia wynosi od 2 tygodni do 3 miesięcy, zależnie od stażu u pracodawcy.
- Porozumienie stron pozwala ustalić dowolną datę odejścia, ale wymaga zgody obu stron.
- Forma pisemna najlepiej chroni pracownika i ułatwia udowodnienie, kiedy dokument został złożony.
- Przed odejściem trzeba rozliczyć urlop, sprzęt, wynagrodzenie i świadectwo pracy.
Jak formalnie zakończyć zatrudnienie
Kodeks pracy przewiduje cztery podstawowe sposoby zakończenia umowy o pracę. Najczęściej pracownik wybiera wypowiedzenie albo porozumienie stron, ale w określonych sytuacjach możliwe jest także rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia lub jej wygaśnięcie z upływem czasu, na który została zawarta.
| Tryb | Czy potrzebna jest zgoda pracodawcy | Kiedy ustaje zatrudnienie |
|---|---|---|
| Wypowiedzenie | Nie | Po upływie ustawowego okresu wypowiedzenia |
| Porozumienie stron | Tak | W dniu uzgodnionym przez strony |
| Rozwiązanie bez wypowiedzenia | Nie, ale potrzebna jest ustawowa przyczyna | Z chwilą doręczenia oświadczenia |
| Upływ czasu, na który zawarto umowę | Nie | W dniu wskazanym w umowie |
W praktyce najważniejsze jest rozróżnienie między wypowiedzeniem a porozumieniem. Wypowiedzenie działa jednostronnie, więc pracodawca nie może go „nie przyjąć”. Porozumienie jest natomiast negocjacją. Możesz je zaproponować, ale druga strona ma prawo odmówić.
Nie polecam poprzestawać na ustnej informacji przekazanej przełożonemu. Nawet jeśli wszyscy wiedzą, że odchodzisz, bez formalnego dokumentu łatwo o spór dotyczący daty zakończenia umowy albo samego trybu rozwiązania.
Wypowiedzenie przez pracownika krok po kroku
Pracownik nie musi wskazywać powodu odejścia. W dokumencie wystarczy jednoznaczne oświadczenie, że wypowiadasz umowę o pracę, oraz dane pozwalające zidentyfikować umowę i strony.
Co powinno znaleźć się w dokumencie
- miejscowość i data sporządzenia,
- dane pracownika i pracodawcy,
- informacja o rodzaju umowy,
- jednoznaczne oświadczenie o wypowiedzeniu,
- podpis pracownika.
Przykładowa treść może brzmieć następująco:
„Niniejszym wypowiadam umowę o pracę zawartą dnia [data] pomiędzy [dane pracownika] a [nazwa pracodawcy], z zachowaniem obowiązującego okresu wypowiedzenia.”
Dokument najlepiej przekazać osobiście w dwóch egzemplarzach i poprosić o potwierdzenie odbioru na kopii. Możesz też wysłać go pocztą jako przesyłkę pozwalającą potwierdzić doręczenie. Zwykły e-mail bywa dowodem przekazania informacji, ale sam w sobie może nie spełnić wymogu formy pisemnej. Bezpieczniejszy jest dokument papierowy albo elektroniczny opatrzony kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
Nie musisz czekać na podpis przełożonego, żeby wypowiedzenie stało się skuteczne. Znaczenie ma doręczenie oświadczenia pracodawcy, a nie jego akceptacja. Jeśli firma odmawia przyjęcia dokumentu, warto skorzystać z przesyłki z potwierdzeniem albo przekazać pismo w obecności świadka.
Przeczytaj również: Etyka zawodowa - Jak rozpoznać uczciwą firmę w Polsce?
Jak obliczyć okres wypowiedzenia
Dla umowy na czas określony i nieokreślony długość wypowiedzenia zależy od stażu u danego pracodawcy. Okresy są następujące:
| Staż u pracodawcy | Okres wypowiedzenia |
|---|---|
| Krócej niż 6 miesięcy | 2 tygodnie |
| Co najmniej 6 miesięcy, ale krócej niż 3 lata | 1 miesiąc |
| Co najmniej 3 lata | 3 miesiące |
Okres liczony w tygodniach kończy się w sobotę, a liczony w miesiącach w ostatnim dniu miesiąca. Przykładowo wypowiedzenie miesięczne złożone 10 maja zakończy zatrudnienie 30 czerwca, a nie 10 czerwca. To jedna z najczęstszych pomyłek, dlatego zawsze sprawdzam nie tylko długość wypowiedzenia, ale również dzień jego zakończenia.
Przy umowie na okres próbny obowiązują krótsze terminy. Wynoszą one 3 dni robocze, gdy próba trwa najwyżej 2 tygodnie, 1 tydzień, gdy jest dłuższa niż 2 tygodnie, oraz 2 tygodnie przy trzymiesięcznym okresie próbnym.
Porozumienie stron daje szybkość, ale wymaga ostrożności
Porozumienie stron sprawdza się wtedy, gdy obie strony chcą zakończyć współpracę w konkretnym terminie. Można ustalić odejście z dnia na dzień, po kilku dniach albo po miesiącu. Nie trzeba zachowywać ustawowego okresu wypowiedzenia.
W dokumencie należy wskazać przede wszystkim dokładną datę rozwiązania umowy. Dobrze dopisać także, że strony rozliczą wynagrodzenie, urlop i powierzone mienie. Powód zakończenia zatrudnienia nie jest wymagany.
Ta forma ma jednak swoje ograniczenia. Po podpisaniu porozumienia nie można jednostronnie zmienić zdania. Cofnięcie zgody wymaga akceptacji drugiej strony, chyba że wystąpiła szczególna wada oświadczenia woli, na przykład istotny błąd, podstęp albo bezprawna groźba.
Porozumienie może być zawarte również podczas urlopu lub zwolnienia lekarskiego. Nie daje jednak prawa do płatnego zwolnienia na poszukiwanie pracy. Takie dni wolne przysługują co do zasady przy wypowiedzeniu dokonanym przez pracodawcę, a nie przy dobrowolnym odejściu pracownika.
Jeżeli zależy Ci na szybkim odejściu, ale pracodawca nie zgadza się na porozumienie, pozostaje zwykłe wypowiedzenie. Wtedy możesz jeszcze zaproponować wcześniejszą datę zakończenia zatrudnienia już po złożeniu wypowiedzenia. Takie skrócenie wymaga jednak osobnego uzgodnienia.
Kiedy można odejść bez okresu wypowiedzenia
Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia przez pracownika jest wyjątkiem, a nie alternatywą dla zwykłego wypowiedzenia. Można z niego skorzystać między innymi wtedy, gdy pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika.
Przykładem może być uporczywe i rażące niewypłacanie wynagrodzenia. Sam konflikt z przełożonym, niezadowolenie z atmosfery albo znalezienie lepszej oferty nie wystarczą. Przyczyna musi być konkretna i możliwa do udowodnienia.
Przepisy przewidują również możliwość odejścia bez wypowiedzenia z powodu szkodliwego wpływu wykonywanej pracy na zdrowie, jeżeli lekarz wyda odpowiednie orzeczenie, a pracodawca nie przeniesie pracownika do innej pracy w wyznaczonym terminie.
W takim dokumencie trzeba wskazać przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy. Nie radzę używać ogólnych sformułowań typu „z powodu złych warunków pracy”. Lepiej opisać konkretne zdarzenia, daty i obowiązki, których pracodawca nie wykonał. Przy poważnym sporze konsultacja z prawnikiem albo Państwową Inspekcją Pracy może uchronić przed błędną decyzją.
Co dzieje się w okresie wypowiedzenia
Złożenie wypowiedzenia nie zwalnia automatycznie z obowiązku pracy. Do ostatniego dnia zatrudnienia nadal obowiązują Cię zasady dotyczące czasu pracy, poufności, ochrony mienia i wykonywania poleceń służbowych.
Pracodawca może zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem wynagrodzenia. Nie jest to jednak coś, czego pracownik może sam zażądać. Również urlop w okresie wypowiedzenia wymaga decyzji pracodawcy, choć pracodawca może udzielić go jednostronnie.
Przy niewykorzystanym urlopie wypoczynkowym trzeba ustalić, czy zostanie wykorzystany przed odejściem, czy wypłacony w formie ekwiwalentu pieniężnego. Nie warto zostawiać tego na ostatnią chwilę, szczególnie gdy masz długi staż i kilkanaście lub więcej dni urlopu do rozliczenia.
Jeżeli to pracodawca wypowiedział umowę i okres wypowiedzenia wynosi co najmniej 2 tygodnie, pracownik może mieć prawo do zwolnienia na poszukiwanie pracy. Przy wypowiedzeniu trzymiesięcznym są to 3 dni robocze, a przy krótszym, co najmniej dwutygodniowym okresie, 2 dni robocze. Przy odejściu z własnej inicjatywy to uprawnienie nie przysługuje.
Ostatnie tygodnie dobrze wykorzystać na uporządkowanie dokumentów. Ja sprawdziłbym przede wszystkim kopie umów i aneksów, potwierdzenia szkoleń, rozliczenie premii, sprzętu oraz dostępów do systemów. Takie drobiazgi często decydują o tym, czy odejście przebiega spokojnie.
Świadectwo pracy i rozliczenie po odejściu
Po zakończeniu zatrudnienia pracodawca powinien wydać świadectwo pracy w terminie wynikającym z przepisów, co do zasady w dniu ustania stosunku pracy, jeśli nie zamierza nawiązać z pracownikiem kolejnej umowy w krótkim terminie. Dokument zawiera informacje potrzebne między innymi do ustalenia stażu pracy i uprawnień pracowniczych.
Sprawdź, czy świadectwo poprawnie wskazuje datę zakończenia umowy, stanowisko, wymiar etatu, wykorzystany urlop i tryb rozwiązania stosunku pracy. Błąd można zakwestionować, składając wniosek o jego sprostowanie w ustawowym terminie.
Końcowe rozliczenie powinno obejmować wynagrodzenie za przepracowany czas, dodatki, należne premie, ekwiwalent za urlop oraz zwrot kosztów, jeżeli wynikały z zasad obowiązujących w firmie. Jeśli pracodawca potrąca kwoty za sprzęt lub inne należności, poproś o jasne wyjaśnienie podstawy takiego potrącenia.
Tryb odejścia może mieć znaczenie przy rejestracji w urzędzie pracy i ustalaniu prawa do świadczeń. Nie zakładaj, że każda forma zakończenia zatrudnienia daje takie same skutki. Przy planowanej przerwie między pracami dobrze wcześniej sprawdzić swoją sytuację w powiatowym urzędzie pracy.
Najczęstsze błędy przy odchodzeniu z firmy
- Brak potwierdzenia doręczenia wypowiedzenia.
- Pomylenie daty końca miesięcznego lub tygodniowego okresu wypowiedzenia.
- Podpisanie porozumienia stron bez sprawdzenia daty i konsekwencji.
- Porzucenie pracy zamiast prawidłowego rozwiązania umowy.
- Założenie, że niewykorzystany urlop przepada.
- Wysłanie wypowiedzenia e-mailem bez zadbania o właściwą formę.
- Brak rozliczenia sprzętu, zaliczek i dostępu do danych firmowych.
Najbardziej ryzykowne jest po prostu przestanie przychodzić do pracy. Taka decyzja może prowadzić do zarzutu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych i utrudnić późniejsze uzyskanie dobrych referencji. Nawet przy bardzo trudnej sytuacji lepiej złożyć dokument i ustalić dalsze kroki formalnie.
Jeśli pracujesz na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło albo kontraktu B2B, opisane zasady nie zawsze mają zastosowanie. Wtedy decydują przede wszystkim zapisy umowy i przepisy prawa cywilnego, a nie Kodeks pracy.
Spokojne odejście zaczyna się od dobrej daty
Najbezpieczniejszy plan jest prosty. Najpierw sprawdź rodzaj umowy i staż, potem policz ostatni dzień pracy, przygotuj pisemne oświadczenie i zachowaj dowód jego doręczenia. Na końcu rozlicz urlop, wynagrodzenie, sprzęt oraz świadectwo pracy.
Jeśli zależy Ci na szybkiej dacie, zaproponuj porozumienie stron, ale podpisuj je dopiero po sprawdzeniu wszystkich warunków. Gdy pracodawca nie wyraża zgody, zwykłe wypowiedzenie nadal pozostaje skuteczną i przewidywalną drogą zakończenia zatrudnienia.
